Često postavljana pitanja |
 |
Oblast I – Zadaci obezbjeđenja kvaliteta i usaglašavanje sa razvojem
Pitanja
- Koliko će završetak projekata iz oblasti kvaliteta doprinijeti da se može garantovati kvalitet na Univerzitetu?
- Da li se ovaj projekat odnosi samo na kvalitet nastave ili i na druge oblasti?
- Zašto ovim projektom odmah nije obuhvaćen i naučno-istraživački rad?
- Koji su glavni pravci razvoja kvaliteta na Univerzitetu?
Odgovori
Realizacijom projekata iz oblasti QA Univerzitet Crne Gore će izgraditi institucionalne mehanizme za oblast obezbjeđenja i unapređenja kvaliteta (nadležna tijela, dokumenta, planovi, programi) u skladu sa savremenom praksom na univerzitetima u Evropskom prostoru visokog obrazovanja.
Početna faza je orijentisana na nastavni proces (student u težištu) i strateška dokumenta u oblasti kvaliteta. To će obuhvatiti instrumente za vrednovanje nastave (posebno studentsko vrednovanje, studentske ankete i indikatore kvaliteta na predmetima, studijskim programima, fakultetima i Univerzitetu), i opredjeljenje za postizanje željenog nivoa indikatora.
Pošto su sve oblasti djelatnosti za koje je Univerzitet registrovan kompatibilne i povezane, to važi i za obezbjeđenje i unapređenje kvaliteta. Evropski standardi i smjernice koncipirani su da procese posmatraju sveobuhvatno. Npr. primjena Standarda za praćenje i periodičnu reviziji programa i stepena obuhvata jasno iskazane ishode učenja, adekvatnu pažnju za sadržaj planova i programa, oblike pohađanja nastave i vrste obrazovanja, raspolaganje resursima za učenje, praćenje napredovanja studenata, reviziju na osnovu povratnih informacija od studenata i poslodavaca. Očigledno je da samo ovaj standard obuhvata sve učesnike u realizaciji nastavnog procesa (interno), ali i spoljne (eksterne) zainteresovane učesnike. Implementacija ovog, kao i stalih standarda može da se realizuje korak po korak. Obim i planirani sadržaji svakog koraka moraju biti usaglašeni sa aktuelnom situacijom i realnim mogućnostima.
Započeti rad na projektu se odnosi na kvalitet nastave, ali je jasna orijentacija Univerziteta da se u sljedećim fazama aktivnosti uspostavljanja sistema kvaliteta, praćenja i poboljšanja performansi prošire i na druge aktivnosti i oblasti na Univerzitetu (infrastruktura, radna sredina, studentski servisi i drugo).
Realizacija planiranih zadataka, u velikoj mjeri, znači i realizaciju razvoja pa se implementacija sistema obezbjeđenja kvaliteta posmatra kao koncept razvoja kako u pogledu modernizacije i poboljšanja postojećeg tako i u pogledu postizanja novih ciljeva.
Natrag
Oblast II – Studijski programi, naučne oblasti, sistematizacija i specifičnosti
Pitanja
- Kako prilagoditi kontrolu kvaliteta različitim oblastima i zahtjevima heterogenih studijskih programa?
- Da li postoji potreba za sistematizacijom naučnih oblasti? Ako postoji, na koji način i u kojoj fazi se planira ova aktivnost?
- Kako sprovoditi kontrolu kvaliteta studijskih programa – kako definisati referentni okvir koji će omogućiti:
- najbolja kvalitativna mjerila za izvođenje nastave?
- fleksibilnije promjene nastavnih planova u skladu sa savremenim kretanjima umjetničke prakse?
- Da li je moguće sve instrumente za praćenje kvaliteta unificirati, elektronski popunjavati i automatski obrađivati? Ko će obezbijediti odgovarajuću informatičku infrastrukturu, prvenstveno za fakultete koji imaju veliki broj studijskih programa, odnosno studenata?
Odgovori
Opredjeljenje Univerziteta u odnosu na različite oblasti je regulisano Pravilnikom o organizaciji i radu sistema obezbjeđenja i unapređenja kvaliteta na Univerzitetu Crne Gore: "Organizacija i implementacija QAS-a je usklađena sa načelima, mjerilima i kriterijumima rada i vrednovanja Univerziteta, organizacionih jedinica i studijskih programa, uvažavajući posebnosti pojedinih oblasti nauke, umjetnosti i visokog obrazovanja".
Praktična primjena ovakvog opredjeljenja znači da se u fazi implementacije projekta prepoznaju specifične djelatnosti (u onom obliku koji će obezbjeđivati i unapređivati njihov kvalitet). Realno, jedan veliki broj ciljeva, kriterijuma i smjernica je opšteg karaktera pa se vrednovanje može unificirati.
Prihvatanje evropskih standarda i smjernica za obezbjeđenje kvaliteta zahtijeva da se referentni okviri usklade sa savremenim kretanjem Evropskog prostora visokog obrazovanja, razvojem nauke i umjetnosti. Obaveze i odgovornosti treba da proizilaze iz buduće politike i strategije kvaliteta Univerziteta. One se odnose, kako za sve učesnike pojedinačno tako i za kompletan Univerzitet. Realizacija strateških ciljeva se vrši pripremom odluka i smjernica kako na nivou organa upravljanja i rukovođenja Univerziteta i organizacionih jedinica ("top down" pristup kvalitetu), tako i na nivou pojedinaca, grupa ili organizacionih jedinica ("bottom up" pristup kvalitetu).
Tehnika koja će se koristiti za implementaciju instrumenata zavisiće od samih instrumenta. Veliki broj instrumenta se može implementirati u elektronskom obliku i automatski obrađivati. Opremanjem Centra informacionog sistema u okviru aktuelnih projekta stvoriće se za to potrebni preduslovi. Stanje IT opreme na organizacionim jedinicama je različito. Na velikom broju fakulteta postoje uslovi za elektronski pristup i automatsku obradu podataka. Na pojedinim fakultetima će biti potrebno dopunsko opremanje, što će, u odnosu na višenamjensko korišćenje takve opreme, predstavljati opravdane razvojne projekte.
Natrag
Oblast III – Studenti i njihovo učešće u obezbjeđenju kvaliteta
Pitanja
- Na koji način animirati studente da aktivnije učestvuju u kontroli kvaliteta?
- Da li se može očekivati veće uključivanje studenata u sve procese koji postoje na Univerzitetu?
- Da li će studentska anketa biti djelotvornija u smislu dobijanja relevantnih informacija i u smislu pokretanja akcija na bazi rezultata te ankete?
- Kako će kvalitet pratiti upis studenata?
- Da li je moguće diferencirano praćenje i vrednovanje studenata ukoliko bi se upoređivali rezultati koje je pojedinac ostvario u srednjoj školi i one koje je ostvario na kraju studija?
- Što se ovim projektom dobija u smislu povećanja nivoa znanja kod studenata?
- Koliko će se projektima obezbijediti da se prevaziđu problemi prisutni u radu studenata, a koji su povezani sa njihovom odgovornošću prema nastavi, a naročito provjeri znanja (sprečavanje zloupotreba)?
- Kako u ovom poslu uvažiti činjenicu da se na ovim prostorima još uvijek uči za diplomu, te da je u jako velikom procentu dobar onaj profesor kod koga se jednostavno polaže ispit bez obzira na nivo usvojenih znanja?
- Kako provjeriti da li konkretna ocjena odgovara nivou usvojenih znanja odnosno ishodima
učenja?
Odgovori
Već usvojena dokumenta su opredijelila da student bude u središtu QA sistema Univerziteta Crne Gore. To znači da se njegovom implementacijom obezbijedi da studenti prenesu svoja iskustva od prijave za upis, preko predavanja, ispita, diplomiranja i zapošljavanja do doživotnog obrazovanja. Treba nastojati da studenti, ali i ostali učesnici (nastavnici, uprava, administracija, društvena zajednica) budu zadovoljni.
Studentsko učešće i opažanje u QA omogućava ocjenjivačima da odrede stepen usklađenosti studentskih očekivanja i stvarnog pristupa nastavi. Od studentskog vrednovanja očekuje se da pruži uvid u stav i držanje nastavnika i saradnika za vrijeme nastave (pristupačnost, širina pogleda, interesantnost, kreativnost, strpljivost itd.) i u njihovu sposobnost da objasne gradivo, motivišu studente, navedu studente na razmišljanje, isprave greške na prijateljski način, pruže informacije na efikasan način itd. Zakonom o visokom obrazovanju Crne Gore je to izdvojeno kao posebno pravo studenata.
Studentska anketa, kao metoda (tehnika) ocjenjivanja, predstavlja anketni upitnik radi utvrđivanja stava o radu nastavnika, zadovoljstva upisanih studenata studijskim programom, uslugama, resursima i drugim različitim aspektima njihovog akademskog iskustva. Iz studentske perspektive one mogu prikazati šta se u prosjeku događa u određenom trenutku na studijskom programu, fakultetu i Univerzitetu. Od studenata se uglavnom traži da odgovore na niz konciznih pitanja otvorenog i zatvorenog tipa ili komentarišu usklađenost stvarnog pristupa i njihovih očekivanja. Realno njihov pristup (učešće) je, uglavnom, određen njihovom zainteresovanošću da ocjenjuju i komentarišu i/ili njihovom procjenom koliko je objektivni domet takvog učešća. Osmišljavanjem sadržaja upitnika, obezbjeđenjem uslova za popunjavanja i razrađenim postupkom odgovornog odnosa prema dobijenim rezultatima trebalo bi da se postignu ciljevi zbog kojih se organizuje anketiranje, a posebno mogućnosti da se unaprijedi i poboljša nastavni proces.
Korelacija uspjeha upisanih studenata sa napredovanjem i uspjehom na studijama je svakako sastavni dio QA sistema i jedan od indikatora.
Znanje, vještine i kompetencije postignute na studijama su u skladu sa opredjeljenjem da je student u središtu QA sistema. Ovi elementi predstavljaju ishode učenja i treba da budu izdvojeni na nivou predmeta i studijskih programa. Organizacija obrazovanog procesa treba da obezbijedi, a stečeni stepeni i diplome treba da garantuju planirane ishode učenja. Suštinski, opredjeljenje za "društvo znanja" znači ovakav pristup visokom obrazovanju.
QA sistem je već kroz formiranu organizacionu infrastrukturu jasno prepoznao ulogu studenata tako što su njihovi predstavnici involvirani u QA tijela na svim nivoima. Na taj način su studenti uključeni u sve procese vezane za kvalitet na Univerzitetu sa jasnom nadom i željom da oni uzmu aktivnu ulogu i budu stvaraoci uslova za bolje i kvalitetnije studiranje.
Svaka zloupotreba usvojenih pravila i procedura mora biti sankcionisana na način da bude dovoljno destimulativna. Preventivne mjere treba da budu posebno afirmisane, a predviđene sankcije blagovremeno i javno saopštene svim studentima.
Natrag
Oblast IV – Rad i odgovornost nastavnika, praćenje i stimulisanje postignutog uspjeha
Pitanja
- U kojoj mjeri je moguće implementirati novi sistem sa postojećim nastavnim i administrativnim osobljem? Da li se u smislu angažovanosti zaposlenih jednako mogu posmatrati male i velike univerzitetske jedinice (male i velike u smislu broja zaposlenih)?
- Na koji način će se rad nastavnika sa studentima vrednovati prilikom izbora u nastavna zvanja, s obzirom na to da postojeći model na ovim prostorima faktički ne odvaja nastavnike koji su posvećeni radu sa studentima od onih koji to nisu?
- Koliko će projekti omogućiti da se eliminišu pojedini negativni elementi u radu pojedinaca (nastavnika i saradnika)?
- Na koji način će se stimulisati dobro ocijenjeni rezultati u radu nastavnog osoblja?
- Na koji način će se „sankcionisati” nepridržavanje usvojene politike uvođenja kvaliteta?
Odgovori
Institucionalni pristup kvalitetu na Univerzitetu Crne Gore zahtijeva stvaranje klime u kojoj svi učesnici moraju biti svjesni osnovnih principa standarda i smjernica za obezbjeđenje kvaliteta. U radu nastavnika i saradnika to se posebno odnosi na:
- Sopstvenu "primarnu odgovornost za kvalitet onoga što rade", jednako kao sopstvenu "dužnost da štiti interes društva u pogledu kvaliteta i standarda visokog obrazovanja";
- Uslov da "uspjeh ili neuspjeh sistema ocjenjivanja kvaliteta ne zavisi samo od spremnosti na saradnju, nego i od toga kako će se interpretirati rezultati ocjenjivanja i što će biti s tim rezultatima";
- Ukoliko su neki od rezultata ispod sopstvenog očekivanja to treba shvatiti kao podsticaj da se razmisli o razlozima i mogućnostima poboljšanja tog segmenta rada.
Svijest o sopstvenoj odgovornosti nastavnika i saradnika u razvijanoj kulturi kvaliteta je preduslov da se traže najbolja rješenja i stvaraju zajedničke vrijednosti u skladu sa politikom i strategijom kvaliteta. Realna brzina i obim razvoja kulture kvaliteta dijeliće sudbinu i stepen ukupnog razvoja visokog obrazovanja. Potrebni polazni preduslovi za to treba da se stvore implementacijom projekta, a konkretno se odnose na adekvatnu organizaciju, potrebna dokumenta (prvenstveno politiku kvaliteta, strategiju i plan kvaliteta, uputstva, smjernice itd.), opremu i niz drugih aktivnosti koji će izgrađivati svijest o značaju kvaliteta.
Interno vrednovanje kvaliteta će konkretno obuhvatiti planiranje, provjeru, praćenje i izvještavanje o pokazateljima kvaliteta, tzv. indikatorima. Premda predstavljaju empirijske podatke, indikatori konkretizuju ocjene kvaliteta rada, omogućavaju kontinuirano praćenje i daju sliku o realizaciji ciljeva obrazovanog procesa. Tačno definisan način praćenja indikatora omogućava i upoređenje sa drugima (benchmarking).
Negativni elementi u radu pojedinaca se mogu identifikovati praćenjem indikatora i informacija dobijenih sprovođenjem postupka vrednovanja. Posebno su važne informacije prikupljene od studenata. Uputstva treba da predvide mjere za postupak korekcije i indikatore za praćenje efekta korektivnih mjera.
I najbolji rezultati su povezani sa indikatorima. Dodjela nagrada za dobre rezultate treba da bude sastavni dio afirmacije obezbjeđenja kvaliteta. Pravilima je već predviđena ocjena pedagoškog rada na osnovu ocjene od strane studenata, koja se koristi kod izbora i napredovanja nastavnika.
Natrag
Oblast V – Radna tijela-komisije
Pitanja
- U čemu se sastoji rad komisije?
- Koji su njihovi zadaci i obaveze?
- Kakav je oficijelni status rada u oblasti kvaliteta (ko i kako odgovara za ovaj rad, koliko je to do sada regulisano zakonom, statutom i pravilima i kako će se finansirati organizacija i budući rad)?
- Da li su kapaciteti komisije dovoljni za kvalitetno sprovođenje sistema kvaliteta (organizacija, ovlašćenja). Da li se komisija pojavljuje kao paralelni organ uprave fakulteta, da li postoji budžet...?
Odgovori
Pravilnikom o organizaciji i radu sistema obezbjeđenja i unapređenja kvaliteta na Univerzitetu Crne Gore je određeno da: "Komisija za obezbjeđenje i unapređenje kvaliteta jedinice predstavlja nadležno tijelo (i kancelariju) zaduženo za cjelovito obezbjeđenje i unapređenje kvaliteta jedinice. U organizaciji QAS-a Univerziteta, Komisija je sastavni dio integralnog sistema sa posebnostima koje proizilaze iz specifičnosti nauke, umjetnosti i visokog obrazovanja, kao i potrebnom nezavisnošću kod donošenja odluka vezanih za kvalitet". U Pravilniku su detaljno navedene nadležnosti komisije (član 16), kao i ostali elementi značajni za njihovu organizaciju i rad.
Komisije su već konstituisane na svim fakultetima Univerziteta. Odluke o njihovom sastavu i radu su donijela Vijeća fakulteta, postupajući po odlukama Senata Univerziteta. Komisije su kod konstituisanja usvojile i poslovnik o radu. Na taj način imaju potrebni "kapacitet" za dalji rad u skladu sa Statutom Univerziteta i Pravilnikom o organizaciji i radu sistema obezbjeđenja i unapređenja kvaliteta na Univerzitetu Crne Gore. Nadležnosti komisija su takve da se ne preklapaju sa nadležnostima drugih organa na fakultetima, ali će njihov rad omogućiti da obezbjeđenje kvaliteta bude, na adekvatan način, sastavni dio djelatnosti, inicijativa i razvojnih programa na fakultetima.
Veoma je važno potencirati da su komisije dio integralnog sistema obezbjeđenja kvaliteta na Univerzitetu Crne Gore, kojim upravlja Odbor za upravljanje sistemom kvaliteta, kao nadležno tijelo Senata Univerziteta. Rad koordinira Centar za studije i kontrolu kvaliteta. Na taj način su nadležnosti komisija usaglašene i sa strategijom obezbjeđenja i unapređenja kvaliteta Univerziteta.
Ukupno posmatrano, zadaci internog obezbjeđenja kvaliteta su preduslov da Univerzitet i fakulteti usaglase svoj rad sa Zakonom o visokom obrazovanju, Statutom Univerziteta i pravilima. Rezultati takvog rada će biti provjeravani i kod eksternih ocjena kvaliteta i biće preduslov za narednu reakreditaciju fakulteta i Univerziteta.
Natrag
Oblast VI – Finansiranje projekta implementacije QA i radnih tijela
Pitanja
- Koji su izvori finansiranja i na koji se način obezbjeđuje vrednovanje aktivnosti članova komisija i drugih tijela zaduženih za kreiranje i implementaciju sistema kvaliteta?
- Kakav je oficijelni status rada u oblasti kvaliteta (ko i kako odgovara za ovaj rad, koliko je to do sada regulisano zakonom, statutom i pravilima i kako će se finansirati organizacija i budući rad)?
- S obzirom na to da uvođenje kvaliteta vjerovatno znaci i dodatne troškove, ko će obezbijediti sredstva?
Odgovori
U postojećoj fazi se realizuju dva projekta: "Implementacija sistema kvaliteta na Univerzitetu Crne Gore", koji realizuju Univerzitet Crne Gore i WUS Austria, a finansiraju Austrijska razvojna saradnja (ADC) i Univerzitet Crne Gore, sa rokom završetka do oktobra 2010. godine, i "Nacionalni okvir kvalifikacija i obezbjeđenje kvaliteta u obrazovanju", koji realizuje konzorcijum koji čine WYG International i Stratklajd univerzitet (Strathclyde University) u saradnji sa Ministarstvom prosvjete i nauke i Univerzitetom Crne Gore, a finansiraju: IPA fond (Instrument za predpristupnu pomoć) kojim upravlja delegacija Evropske komisije u Crnoj Gori, Ministarstvo prosvjete i nauke Crne Gore i Univerzitet Crne Gore, sa rokom završetka do maja 2011. godine.
Finansiranje od strane ADC-a za projekat sa WUS-om Austria obuhvata obuku tima za implementaciju sistema kvaliteta, pripremu normativnih akata za formiranje organizacije, opremanje dva centra sa potrebnom računarskom opremom, pripremu i izradu smjernica za interno obezbjeđenje kvaliteta kao i obuku ključnih učesnika za njihovu implementaciju na Univerzitetu Crne Gore i organizacionim jedinicama.
Finansiranje IPA projekta se odnosi na pripremu dokumenata za izgradnju institucionalnog kapaciteta sektora visokog obrazovanja, uključujući izradu nacionalne strategije za obezbjeđenje kvaliteta i sagledavanje finansijskih perspektiva, na obuku univerzitetskog kadra odgovornog za obezbjeđenje kvaliteta i izradu poboljšanog sistema upravljanja informacijama radi podrške obezbjeđenju kvaliteta na Univerzitetu Crne Gore.
Završetkom projekta treba da se obezbijede potrebni preduslovi za adekvatno funkcionisanje sistema obezbjeđenja kvaliteta na Univerzitetu. Finansiranje projekata od strane Univerziteta vrši se saglasno Odluci o implementaciji sistema obezbjeđenja kvaliteta na Univerzitetu Crne Gore donesenoj na Senatu Univerziteta.
Natrag
Oblast VII – Ciljevi, standardi, reakreditacija i iskustva drugih univerziteta
Pitanja
- Čemu služi obezbjeđenje kvaliteta?
- Da li će nam osiguranje kvaliteta pomoći kod akreditacije?
- Na bazi kojih standarda se uspostavlja kvalitet na Univerzitetu?
- Kakva su iskustva stranih univerziteta?
- Šta je prvo što treba da uradimo?
Odgovori
Deklaracija Ujedinjenih nacija je označila kvalitet u visokom obrazovanju kao višedimenzionalni koncept koji obuhvata sve njegove funkcije i aktivnosti. Ključni nosioci interesa za visoko obrazovanje treba da budu integrisani u sistem internog i eksternog vrednovanja. Kvalitet visokog obrazovanja zahtijeva da bude sa međunarodnom dimenzijom (razmjena znanja, umrežavanje, mobilnost profesora i studenata, međunarodni istraživački projekti), kao što mora da obuhvati i lokalne vrijednosti i okolnosti.
Obezbjeđenje kvaliteta je uslov koji vodi ostvarivanju transparentnosti jer treba da obezbijediti akademski kvalitet (predavanja, kurikulume, ...), strukturni kvalitet (zgrade, prostorije, oprema, ...), adekvatnu ponudu za izbor, nezavisan i objektivan uvid u ove elemente. Transparentnost se odnosi i na kompletan rad Univerziteta i na sam sistem obezbjeđenja kvaliteta. Transparentnost treba da minimizira prepreke za razvoj, mobilnost i priznavanje.
Obezbjeđenje kvaliteta je i preduslov za akreditaciju. U postupku akreditacije treba konkretno pokazati da se obezbjeđenje kvaliteta može dugoročno održati. Posmatrano sa aspekta studenta, akreditacija obezbjeđuje programe koji su jasno provjereni kao zadovoljavajući (mogu ostvariti to što je predviđeno), omogućava njihovu mobilnost i priznavanje diploma (jer predstavlja nezavisnu potvrdu studija i ustanove).
U društvu obezbjeđenje kvaliteta je izuzetno značajno, jer država finansira visoko obrazovanja i ima jasan interes da promoviše kvalitet visokog obrazovanja promovišući time i razvoj samog društva. Visoko obrazovanje je značajna poluga razvoja i sa tendencijom daljeg povećanja značaja kako se savremeno društvo modernizuje.
Kao referentni standardi i smjernice za obezbjeđenje kvaliteta na Univerzitetu Crne Gore prihvaćeni su Standardi i smjernice za osiguranje kvaliteta u Evropskom području visokog obrazovanja pripremljeni i usvojeni na Ministarskoj konferenciji u Bergenu 2005. godine. Strani univerziteti imaju pozitivna iskustva sa uspostavljanjem sistema kvaliteta po ovim standardima. Ona se ogledaju u povećanju zadovoljstva studenata, povećanju mobilnosti studenata, izdizanju nivoa znanja i ukupnog ambijenta u brojnim drugim elementima rada univerziteta.
Dalji rad na implementaciji QA sistema na Univerzitetu Crne Gore treba da slijedi formiranu organizaciju za obezbjeđenje kvaliteta (tijela na nivou Univerziteta i fakulteta) i usvojena pravila za njen rad (Pravilnik o organizaciji i radu sistema obezbjeđenja i unapređenja kvaliteta). Planirane naredne obaveze su priprema i usvajanja dokumenata za funkcionisanje sistema kvaliteta (politika, strategija, uputstva) i osposobljavanje učesnika za njihovu primjenu.
Natrag
|
|
|
|
|
